Święty Marcin po śląsku – takiego przedstawienia w parafii Racławiczki chyba jeszcze nie było. 15 listopada, na placu przed szkołą podstawową w Dziedzicach, odbyło się przedstawienie z okazji uroczystości św. Marcina.
Tego dnia, uczniowie klasy szóstej, pod przewodnictwem mgr Teresy Kowolik – nauczycielki religii, plastyki i muzyki – przygotowali przedstawienie zatytułowane „Świyntyj Martin po ślōnsku. Jak gansi zdradziyły biskupa” (tłum. Święty Marcin po śląsku. Jak gęsi zdradziły biskupa). Była to ciekawa forma zaprezentowania śląskiej gĕdki/gŏdki.
W niniejszym wpisie postanowiłem przerobić na tekst całe przedstawienie, starając się oddać w opracowanym materiale, każdy, nawej najmniejszy szczegół. Pierwotnie planowałem również zrobić analizę tekstu w odniesieniu do hĕczyniĕ, które używane jest przez mieszkańców z obszaru parafii Racławiczki. Ale myślę, że na to przyjdzie jeszcze czas.
A tymczasem zapraszam do lektury i wysłuchania przedstawienia.
Przedstawienie
W przedstawieniu udział wzięły m.in. takie postacie jak: narratorzy, święty Marcin, żebrak, cesarz, żołnierz, gospodyni, bajtle i gęsi. Zaś całe przedstawienie podzielone było na trzy części.
Na samym początku narratorzy przywitali przybyłych na przedstawienie widzów słowami:
No witōmy wos piynknie kochani ludkowie. Dzisiej baje coś nie byle co. Historia o świyntyj Martinie. Tym, co sie mantlã podzielył i gansi nie mogły go ucichnōnć.
Bo jak to na Śląsku, jak co dobrygo sie dzieje, to muszōł być i śmiychy, i śpiyw i trochã rolad. To zaczynōmy – świyntyj Martin po ślōnsku. Jak gansi zdradziyły biskupa.
Scena 1: na drodze zimą
- Narrator: Kajś daleko, ale tak, że po ślōnsku se gŏdało, żył se żołnierz – Marcin. Nie (j)yno dzielnyj, ale i dobryj chop.
- Narrator: Pewnego dnia, jak wiater piyrzchoł, Marcin jechoł na koniku, a tu nagle widzi – taki borŏk, żebrŏk.
- Żebrak: Dejcie mi cojś ludkowie dobrzi, boch zmarzniyntyj jak pierōn.
- Marcin: Jŏ mōm jyno mantel, ale możno i mi styknie.
[Święty Marcin rozdziera swój płaszcz i dzieli się nim z żebrakiem].
- Żebrak: Niech ci Bóg wynagrodzi Marcinie.
- Narrator: W nocy Marcinowi śni sie Jezus, w tym samyj mantlu. I tak sie zaczynŏ jygo droga – od żołnierza do świyntości.
W przerywniku pomiędzy pierwszą, a drugą częścią przedstawienia, narratorzy mówili:
No widzieliście? Martin był nie byle jaki chop. Deł pō mantla, a w nim pō serca. A we śpiku mu se sōm Jezus pokŏzoł. To trza mieć dobry sumiynie.
A tera bydzie śmiych, bo nasz Martin trocha boł sie zostać biskupym. I schowoł sie w gynsiarni. Ale gansi nie sył gupiy. Ōny zarŏz go zdradziyły.
Scena 2: W gęsiarni „ouma„
- Narrator: Jak ludzie usłyszeli, że Marcin taki dobryj, to chcieli go zrobić biskupym. A ôn sie schowoł kaj? W gynsiarni ouma.
- Gęś 1: Gę, gę gę… Kaj ōn se to schowoł?
- Gęś 2: Gę, gę gę… Widziałach go, tam za beczkōł z kapustōł.
- Gęś 3: Gę, gę gę… Dejcie znać, bo nie baje rolad na Marcinowy.
- Marcin: Cicho gãsi, bo ôni banōł wiedzieć, kaj jŏ je.
- Gęsi: Gę, gę gę… Tu je.
- Gospodyni: No widzisz Martinie, nawet gansi wiedzōł (wiedzōn?), co je dobry.
- Cesarz: Lud ci przaje, musisz być biskupym.
- Marcin: Jak gãsi tak rzōndzył, to jĕ nie mogã im ôdmōwić.
Przerywnik pomiędzy drugą, a trzecią częścią przedstawienia:
No patrzcie – gansi to mōmy mōndry bestyjki. Gdyby nie ôny, to może i do dzisiej nie mielibymy świyntygo Martina..
Ale na szczyjnście wszysko dobrze sie skōńczyło. A tera kukejcie, jak Marcin po ślōnsku ludziōm pomŏgoł. Chlybem sie dzielił i gãśmi czãnstowoł.
Scena 3: U ludzi w wiosce
- Narrator: Martin był biskupym, ale nie zapōmnioł o ajnfachowych ludziach. Pomŏgoł biydnim, dzielił sie chlybym, a na Martinowyj dziyń każdyj mŏ gãś albo roladã.
- Bajtel 1: Tyn świyntyj Marcin uczył, że dobro to niy luksus, jyno ôbowiōnzek.
- Bajtel 2: Lepi sie chlybã podzielić, niż sie ô kołŏcz wadzić.
- Bajtel 3: A niech ty gynsi, niech se gyngajył. Ôny dobrze wiedzył, kaj dobro siedzi.
- Narrator: I tak co roku, jedynasty listopada, niesiymy światło i radojś(ć). Bo jak Martin gŏdoł: jak sie podzielisz, to ciepli na duszyj.
- Narrator: No i to by było kochani całe nauczanie świyntygo Martina. Dobro wracŏ.
- Narrator: A jak sie człowiek podzieli roladōł albo kołŏczã, to ani w sercu, ani w brzuchu, niczego nie faluje.
[Dzieci i zgromadzona na przedstawieniu widownia, śpiewają piosenkę o świętym Marcinie]
Na zakończenie narratorzy podziękowali aktorom biorącym udział w przedstawieniu i widzom, którzy tego dnia zebrali się przed dziedzicką szkołą, słowami:
Dziękujemy wszyskim aktorom, gansiom, bajtlom i całej widowni. Pamiyntejcie, jak Martin deł pō mantla, to wy możecie dać pō uśmiychu, pō serca abo pō kełĕcza kōmōjś, co potrzybuje. Bo po ślōnsku sie godŏ (gŏdŏ) jak se dzielisz, to ciepli (lepi?) na duszy.
Fot.: Alojzy Kudla (galerie zdjęć); Ewa Cichoń (grafika podlądowa wpisu).
