Kopalina jest jedną z młodszych miejscowości gminy Strzeleczki. Jej początku sięgają 1799 roku, kiedy to w środku lasu powstała baza dla robotników leśnych, która z biegiem lat przekształciła się w kolonię położonego na południe Ścigowa. O przynależności Kopaliny do tej miejscowości świadczą chociażby jej nazwy, które występowały na przestrzeni lat. Między innymi: Schigauer Koppalina, Schiegauer Kopalina czy też Schiegau Copaline. Od lat 20. XIX wieku stosowano już zmiennie niemiecką nazwę Kopaline (sporadycznie Copaline) i polską Kopalina.
Z publikacji z 1865 r. dowiadujemy się, że kolonia ta składa się z siedmiu zabudowań: jednej królewskiej podleśniczówki i sześciu zabudowań chałupniczych. Powierzchnia piaszczystej ziemi wynosi 26 mórg, a stan bydła to 20 sztuk. Miejscowe dzieci uczęszczają do szkoły w Racławiczkach.
Z administracyjnego punktu widzenia Kopalina jest obecnie przysiółkiem Ścigowa – miejscowości, która już w 1531 r. należała do zamku w Chrzelicach (Sygow prope Castrum Chrzelitze). Jeśli zaś chodzi o przynależność parafialną, to przysiółek ten wchodzi w skład parafii Racławiczki. Przynależność ta powodowała, że mieszkańcy Kopaliny od zawsze mieli (i mają nadal) styczność z mieszkańcami miejscowości, w których do dziś używa się dwugłoski „eu”. Przy czym są to już tereny graniczne. To znaczy jedynie mieszkańcy położonego najbliżej Ścigowa na pewno hĕczył, czego nie można już powiedzieć o położonych dalej na południe Strzeleczkach i Kujawach.
W związku z tego typu przygranicznym położeniem, nie jestem w stanie jednoznacznie odpowiedzieć na postawione tu pytanie: „Czy mieszkańcy Kopaliny tyż hĕczył?”. Ponadto mój stan wiedzy w tym temacie jest na dzień dzisiejszy niewystarczający. Do tej pory miałem okazję przeprowadzić wywiady jedynie z trzema rodowitymi mieszkańcami Kopaliny (roczniki: 1941, 1941 i 1953). Dwie z tych osób rozmawiały ze mną po śląsku, a jedna po polsku. W przypadku mieszkańców, którzy mówili po śląsku, obydwie z nich używały zamiennie zarówno dwugoski „eu” jak i „ou”.
Dlatego też, nie chcąc jednoznacznie rozstrzygać, czy mieszkańcy Kopaliny hĕczył, czy też nie, opublikuję tu fragmenty rozmowy z mieszkańcem tej miejscowości – nieżyjącym już Erykiem Służałkiem (1941-2021). Głównym celem mojego spotkania z nim było pozyskanie informacji o grobie nieznanego żołnierza, który znajduje się nieopodal Kopaliny. Oczywiście przy okazji rozmowy, poruszyliśmy również inne ciekawe tematy.
Wykaz tematatów rozmowy do poniższego nagrania:
- 00:00-01:42 – grób nieznanego żołnierza, Franz Gonsior z Kopaliny,
- 01:42-02:03 – mieszkańcy Kopaliny pracujący w lesie,
- 02:03-03:36 – leśniczowie w Kopalinie,
- 03:36-04:43 – internowani Anglicy,
- 04:43-06:33 – marzec 1945 r. w Kopalinie.
Komentarze do nagrania
Eryk Służałek posługiwał się obydwiema dwugłoskami.
- Dwugłoski „ou” lub połączenia „oł” używał w takich słowach jak: gŏdoł, pochowoł, gŏdali, interesowoł, pon prziszoł, sie nazywoł, miyszkoł (tłum. gadał, pochował, gadali, interesował, potem przyszedł, się nazywał, mieszkał).
- Dwugłoski „eu” lub połączenia „eł” używał w słowach: go nĕdli, i go nĕd, pośniĕdeł, jĕd, ôpowiadeł, wiylĕk (tłum.: znaleźli go, i go znalazł, zjadł śniadanie, jadł, opowiadał, piec do pieczenia chleba).
- Rozmówca wymawiał też pierwszą literę „o” z tak zwaną labializacją: ôdpust, ôjciec, ôpowiadeł, (odpust, ojciec, opowiadał).
W moim odczuciu, w niektórych słowach nie dało się jednoznacznie stwierdzić, czy rozmówca używał dwugłoski „ou” czy też „eu”. Jestem skłonny twierdzić, że w kilku takich przypadkach pochylone „a” wymawiał on w formie przechodniej pomiędzy „ou”, a „eu”, którą badacze języka śląskiego zapisują w formie „öu”.
To tyle na razie, jeśli chodzi o Kopalinę. Mam nadzieję, że będę miał jeszcze okazję zająć się badaniem języka śląskiego w tej małej miejscowości.
